Cari Açık Nedir ve Nasıl Hesaplanır?

Cari Açık

  • Bir ülkenin diğer ülkelerle yaptığı tüm işlemlerin dökümünü gösteren “Ödemeler Dengesi”ni oluşturan 3 ana hesaptan biri olan cari hesap bakiyesinin negatif olması durumudur.
  • Dış ticaret açığı, cari açığın oluşmasında en büyük etkendir.

 

Ödemeler Dengesini Oluşturan  Hesaplar

Cari Hesap veya Cari Denge

  • Bir ülkeye döviz giriş çıkışını sağlayan, mevcut mal ve hizmetlerin alım satımı, yabancı ülkelerde yapılan yatırımlardan elde edilen gelirler ve karşılıklı transferlerin yer aldığı, dış ticaret dengesi, net gelir, doğrudan transferler ve varlık gelirleri adı altında 4 ayrı alt hesaptan oluşur.

Sermaye Hesabı

  • Yabancı ülkelere yapılan özel ve kamu yatırımları veya verilen kredilerle, ülkeye yapılan yabancı yatırımlar veya verilen yurt dışından alınan kredileri gösterir.  Cari hesap açık verdiği zaman ödemeler dengesi sermaye hesabı ile denkleşir.

Resmi Rezervler

  • Bir ülkenin resmi altın ve döviz rezervlerini gösterir.

 

Cari Dengeyi  Oluşturan Hesaplar

Dış Ticaret Dengesi

  • Bir ülkenin ihraç ettiği mal ve hizmetlerden sağladığı gelirler  ile ithal ettiği mal ve hizmelere ödediği bedel  arasındaki farkı ifade eden dış ticaret dengesi mal ve hizmetler dengesi hesaplarından oluşur.
    • Mal Dengesi, bir ülkenin yurt dışına sattığı malların geliri ile yurt dışından satın aldığı mallar için ödenen bedel arasındaki farktır.
    • Hizmetler Dengesi ise bir ülkenin yurt dışına sağladığı ulaştırma, turizm, haberleşme, inşaat, sigorta, finansal, kişisel ve kültürel hizmetler karşılığında elde ettiği gelir ile yurt dışından aldığı aynı tür hizmetlere ödenen bedel arasındaki farktır.
  • Toplam ihracat gelirlerinin toplam ithalat giderleriyle eşit olması durumunda dış ticaret denkliği sağlanır.
    • Toplam ihracat gelirlerinin toplam ithalat giderlerini aşması durumda dış ticaret fazlası, toplam ithalat giderlerinin toplam ihracat gelirlerini aşması durumunda ise dış ticaret açığı oluşur.
    • Cari hesabı oluşturan diğer alt hesaplar (net gelir /gider, transferler, varlık gelirleri) ihracat ve ithalat tutarları kadar büyük olmadığı için cari açığı yaratan en büyük etken dış ticaret açığıdır.

Net Gelir Dengesi

  • Bir ülkenin vatandaşlarının yabancı ülkelerde edindikleri portföy varlıkları ve doğrudan veya dolaylı yatırımlardan elde ettikleri kar payı, sermaye kazancı, faiz vs. gibi gelirler ve yurt dışında çalışan kişilerin kazandığı ücretler ile aynı şekilde yabancılara ödenen kar payı ve faiz ile ücretler arasındaki farktır.
  • Birincil gelir dengesi adı da verilen bu kalemde gelirlerin giderlerden az olması cari açığın artmasına neden olur.

Doğrudan Transferler

  • Doğrudan Transferler, aşağıda yer alan kalemlerden oluşur:
    • Yurt dışında çalışan kişilerin ülkeye göndedikleri paralar,
    • Ülkeye gelen doğrudan yabancı yardımlar,
    • Doğrudan yabancı yatırımlar ve banka krediler.
  • Mal, hizmet ve sermaye giriş ve çıkışlarını gösterir.
  • İkincil gelir dengesi adı da verilir.

Varlık Gelirleri

  • Varlık Gelirleri, aşağıda yer alan kalemlerden oluşur:
    • Yabancıların mevduatları,
    • Yabancı bankaların sağladığı krediler,
    • Yabancılar tarafından satın alınan devlet tahvilleri,
    • Hisse senetleri özel şirket tahvilleri,
    • Yabancılara borçlanılan paralar,
    • Yeniden yatırıma dönüştürülen karlar,
    • Hisseler ve borçlar gibi yabancı devletlerin yaptığı doğrudan yabancı yatırımlar,
    • Yabancılara olan diğer borçlar,
    • Yabancı devletlerin sahip olduğu varlıklar,
    • Yabancı devletlere gönderilen paralar.
  • Varlık gelirlerinin varlık giderlerden fazla olması cari açığın artmasına neden olur.

 

Cari Açık Nasıl Hesaplanır ?

Cari açık, cari hesap dengesi hesaplanarak bulunur.  

Cari denge ise yukarıda belirtilen 4 cari hesap kaleminin toplamından oluşur.

Cari Hesap Dengesi = Dış Ticaret Dengesi (Mal Dengesi + Hizmetler Dengesi)  + Net Gelir /Gider (Yatırım Gelirleri Dengesi) + Doğrudan Transferler + Varlık Gelirleri

Cari denge > 0 ise cari hesap fazla verir

Cari denge = 0 ise cari hesap denktir

Cari denge < 0 ise cari açık söz konusudur

 

Cari açığın GSYİH’ya oranı hesaplamak için ise cari açık tutarı GSYİH’ ya bölünür.

Merkez Bankasının verilerinden de görüldüğü gibi  cari açığın büyük bir bölümünü dış ticaret açığı oluşturuyor.

avatar
  Haberdar olun  
Haberdar et
DovizBulteni.com - Piyasalar - Borsa günü yüzde 0,27 değer kaybıyla 103.452,85 puandan kapattı - 6 Mart 2019
Posted in Borsa

Borsa günü yüzde 0,27 değer kaybıyla 103.452,85 puandan kapattı – 6 Mart 2019

Haberin Devamı
DovizBulteni.com - Ekonomi - Mevsim etkilerinden arındırılmış tüketici güven endeksi, Ocak 2019
Posted in Ekonomi

Mevsim etkilerinden arındırılmış tüketici güven endeksi, Ocak 2019

Haberin Devamı
DovizBulteni.com - Piyasalar - Perşembe ve Cuma gününe ait Döviz Kur fiyatları - 1 Şubat 2019
Posted in Döviz

Perşembe ve Cuma gününe ait Döviz Kur fiyatları – 1 Şubat 2019

Haberin Devamı
DovizBulteni.com - Özbekistan, 2018'de %5,1 büyüdü
Posted in Ekonomi

Özbekistan, 2018’de %5,1 büyüdü

Haberin Devamı
DovizBulteni.com - İstanbul serbest piyasada döviz kur açılış fiyatları  18 Mart 2019
Posted in Döviz

İstanbul serbest piyasada döviz kur açılış fiyatları – 18 Mart 2019

Haberin Devamı